حسين علوى مهر

256

روشها و گرايشهاى تفسيرى ( فارسى )

أَمْ خُلِقُوا مِنْ غَيْرِ شَيْءٍ أَمْ هُمُ الْخالِقُونَ ؛ « 1 » را مىشنود به تأثير شگرف قرآن بر روح خود اعتراف كرده ، مىگويد : « كاد قلبى ان يطير ؛ قلب من مىخواهد پرواز كند » و در همان لحظه ايمان مىآورد . « 2 » قرآن در بيان خود تأثير شگرفى دارد ؛ چنان كه تنها چند آيه ، از آيات سورهء انعام ( 151 تا 153 ) كه توسط « مصعب بن عمير » براى مردم مدينه خوانده شد ، آنان را منقلب كرد « 3 » تا جايى كه گفته شده : « فتحت الامصار بالسيوف و فتحت المدينة بالقرآن » . « 4 » جهت دوم الفاظ قرآن كريم در زيبايى مفردات ، و مكان تركيبى كلمات در مقياس مثقال ذرّه ، بهترين جايگاه را دارا است ، به گونه‌اى كه معناى مقصود جز در غير از اين الفاظ و تركيب تحقق نمى پذيرد و در جايگاه امين و قرار مكين خود قرار دارد ، نه براى يك يا دو روز ، بلكه در تمام عصرها ، به گونه‌اى كه نه بدل مىپذيرد و نه در اين منزل ساكنى ديگر مىتواند سكونت گزيند . « 5 » در بيان خود بهترين اسلوب لفظى دارد و بايد گفت : هو المثل الاعلى فى صناعة البيان . قرآن داراى بهترين نظم و به لِسانٌ عَرَبِيٌّ مُبِينٌ كه مخالف ساير اسلوب‌هاى عربى موجود آن زمان بوده است ابداع و جمع بين فصيح‌ترين الفاظ و صحيح‌ترين معانى را نموده است . اين ويژگىها باعث شده تا بسيارى از مفسران قرآن كريم به جنبهء بيانى قرآن اهميت داده و به درس و بحث و پژوهش اطراف آن بپردازند . اگر چه در اين زمان اين شيوهء تفسيرى گسترش يافته است ، اما آغاز آن به زمان نزول قرآن برمىگردد .

--> ( 1 ) طور / 35 . ( 2 ) سليمان رومى ، اتجاهات التفسير ج 3 / 869 ( هل هناك سلاح اقوى من سلاح البيان القرانى ) . ( 3 ) بحار الانوار ، ج 19 / 8 - 10 . ( 4 ) به نقل از : الاتقان ، ج 2 / 123 . ( 5 ) دراز ، دكتر محمد عبد الله ، النبأ العظيم / 92 ؛ اتّجاهات التفسير ، ج 3 / 870 .